Początki Teatru Nowego w Zabrzu

     Państwowy Teatr Nowy w Zabrzu powstał w roku 1959, „przy okazji” likwidacji Państwowego Przedsiębiorstwa Imprez Estradowych. Staraniem grupy miejscowych miłośników teatru, a także władz partyjnych i administracyjnych, działający w ramach tej instytucji objazdowy zespół teatralny osadzony został w Domu Kultury Huty Zabrze (pięknym, zabytkowym budynku dawnego kasyna Donnesmarcków) i zyskał ramy instytucjonalne.

Zabrze było wówczas miastem zdecydowanie robotniczym, zdominowanym przez przemysł ciężki; znaczna część jego mieszkańców pozbawiona była głębszych tradycji i potrzeb kulturalnych, a poczucie polskiej tożsamości narodowej nie było dla niej sprawą oczywistą. Oczywista była więc misja jaką wypełnić miała nowo powołana placówka, pod wodzą Wacława Kozioła i Danuty Bleichlerówny:

zdobywanie dla kultury polskiej mieszkańców miasta i regionu, rozbudzanie zainteresowań artystycznych w środowisku robotniczym oraz zaspokajanie potrzeb stosunkowo nielicznych elit, jak również edukacja kulturalna dzieci i młodzieży.

Budowanie pozycji

     Tak wytyczone zadania na długie lata określiły profil Teatru i charakter jego repertuaru, który siłą rzeczy musiał być rozległy i eklektyczny, obejmując klasykę polską i obcą, spektakle lekturowe i bajki dla dzieci, a także utwory popularne, ze szczególnym uwzględnieniem widowisk muzycznych, również z akcentami regionalnymi. Jednakże Teatr nigdy nie stronił też od repertuaru współczesnego – wysoko cenione zarówno przez widzów, jak i przez krytykę, były m.in. premiery utworów S. Mrożka i T. Różewicza, a także autorów śląskich – m.in. A. Siekierskiego, a później St. Bieniasza.Przez pierwsze lata Teatr funkcjonował w bardzo trudnych warunkach, korzystając z sali widowiskowej Zakładowego Domu Kultury na takich samych zasadach, jak m.in. miejscowy klub bokserski. Niemniej działał bardzo intensywnie, częściej występując w terenie niż we własnej siedzibie. Dopiero w roku 1967 stał się wyłącznym gospodarzem wyremontowanego i przystosowanego do wymogów teatralnych obiektu.

Złoty okres

     Złoty okres w dotychczasowej historii Teatru Nowego przypada na lata 70. i początek lat 80. minionego wieku i nierozłącznie wiąże się z osobą Mieczysława Daszewskiego – znakomitego aktora i reżysera, wieloletniego dyrektora Teatru, cieszącego się ogromnym szacunkiem i autorytetem przywódcę zespołu. Za jego dyrekcji powstały najbardziej pamiętne przedstawienia, w jego reżyserii, bądź też realizowane przez cenionych w kraju twórców, ukształtowany został wszechstronny i bardzo sprawny zespół, a scena zabrzańska okresowo uchodziła za najciekawszą w regionie. Wielką umiejętnością dyr. Daszewskiego było budowanie takiego repertuaru, który spełniając wymienione wyżej zadania, nie wyrzekał się wysokich ambicji artystycznych; w którym obok znakomitych inscenizacji utworów klasycznych (często zapomnianych, jak „Kupiec” Plauta, czy „Volpone” B. Jonsona, albo wystawianych dość rzadko, jak „Ryszard III” Szekspira – jedno z najwybitniejszych przedstawień w dziejach Teatru Nowego) zawsze pozostawało miejsce dla dramaturgii współczesnej, również tej wymagającej najbardziej nowoczesnego języka teatralnego, jak wspomniane wyżej utwory T. Różewicza. A oprócz tego – widowiska muzyczne, które w tamtym okresie były jedną z wizytówek Teatru Nowego: inscenizacja M. Daszewskiego „Na szkle malowane” E. Brylla i K. Gaetrner przez wielu krytyków uznana została za najlepszą w kraju, nieco później ogromnym powodzeniem cieszyło się „Wesele na Górnym Śląsku” J. Ponityckiego na motywach sztuki St. Ligonia, w reż. J. Klemensa. O ile eklektyzm w odniesieniu do repertuaru teatralnego nie-koniecznie jest określeniem pozytywnym, działalność M. Daszewskiego może być przykładem jego mistrzowskiej realizacji.

Załamanie

     Pierwsze lata po zmianach ustrojowych i w nowych realiach ekonomicznych były dla Teatru bardzo trudne. Odpływ widowni, związany ze zmianą modelu życia, a także z likwidacją wielu dużych zakładów pracy, wcześniej będących stałym partnerem Teatru, okazał się bardzo dotkliwy i negatywnie wpłynął na jego sytuację ekonomiczną, która dodatkowo pogorszyła się po przejęciu placówki przez miejscowy samorząd. W ciągu kilku lat doszło do bolesnego okrojenia zespołu, a brak inwestycji i remontów doprowadził do tego, że ze względów bezpieczeństwa budynek Teatru zagrożony był wyłączeniem z eksploatacji. Działalności Teatru, a tym bardziej jego rozwojowi, nie sprzyjały też częste w tym okresie zmiany dyrekcji.

Odbudowa

     Stabilizacja i odbudowa zespołu, a także pozycji Teatru w regionie, wiąże się z osobą Andrzeja Lipskiego – który jako aktor w latach 70. debiutował na zabrzańskiej scenie, a później – do roku 2007 – był jej dyrektorem. Za jego dyrekcji, obok wielu znakomitych przedstawień (spośród których wymienić trzeba przede wszystkim obsypanego wieloma prestiżowymi nagrodami „Wampira” W. Tomczyka, w reż. M. Sławińskiego – największy sukces w dotychczasowych dziejach Teatru), zrodziła się inicjatywa niezwykle cenna i jak się okazało – bardzo szczęśliwa: Festiwal Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość Przed-stawiona”. Twórcą unikalnej formuły Festiwalu był zabrzański dramaturg St. Bieniasz, a jego wieloletni organizatorzy – B. Ciosek i właśnie A. Lipski – sprawili, za sprawą bardzo konsekwentnego i trafnego doboru repertuaru, że w ciągu kilku lat stał się on jedną z naj-ważniejszych tego typu imprez w regionie, wyraźnie istniejącą też na teatralnej mapie kraju. Zaś w Zabrzu i aglomeracji śląskiej wykształciła się znaczna grupa publiczności, znakomicie przygotowanej do odbioru dramaturgii współczesnej, obeznanej z językiem współczesnego teatru i rozmiłowanej w różnych jego nurtach estetycznych. Festiwal, organizowany przez bardzo szczupły zespół i przy stosunkowo niskim budżecie (w tym roku – niespełna 400 tys. zł., w tym 60 tys. dotacji ministerialnej), poza spektaklami konkursowymi proponuje widzom szereg wartościowych imprez towarzyszących (m.in. przegląd najciekawszych – w tym przed-premierowych! - spektakli Teatru Telewizji i słuchowisk Polskiego Radia, warsztaty dramaturgiczne, „czytanie dramatu” przez amatorskie młodzieżowe zespoły teatralne, minireplika Krakowskiego Festiwalu Filmowego) o niewątpliwych walorach popularyzatorskich i edukacyjnych. Tegoroczny, IX Festiwal – ze spektaklami w reż. m.in. J. Klaty, G. Jarzyny, A. Augustynowicz – pod względem programowym uznany został przez krytykę i przedstawicieli jury za jeden z najciekawszych w kraju.

Ostatnie lata

     W ostatnich latach, w związku z przeobrażeniami społeczno-gospodarczymi zachodzącymi w mieście, pracami nad zmianą jego wizerunku i nową strategią promocyjną, Teatr Nowy funkcjonuje w klimacie znacznie bardziej sprzyjającym. Staraniem władz samorządowych zmodernizowano scenę i widownię, trwają przygotowania do kolejnego etapu remontu budynku głównego i budynku administracyjnego, a także do uruchomienia sceny kameralnej, niezbędnej do rozszerzenia oferty repertuarowej Teatru i dalszego wzbogacania programu Festiwalu. Sam Teatr bardzo zintensyfikował swoją działalność – radykalnie zwiększyła się liczba premier i przedstawień, w tym również wyjazdowych. Spektakle Teatru Nowego coraz częściej zapraszane są na krajowe festiwale (w roku ubiegłym „Tutam” B. Schaeffera nagrodzony został na Ogólnopolskim Festiwalu Komedii TALIA w Tarnowie, niebawem prezentowany będzie na wałbrzyskich „Fanaberiach” i na „Schaefferiadzie” w Słupsku; „Bardzo zwyczajna historia” M. Łado zaproszona została na Rzeszowskie Spotkania Teatralne). W październiku br. dane nam było spektaklem „Don Kichote” w reż. K. Prusa, ze scen. M. Mikulskiego, zainaugurować XXI Festiwal Teatru Eksperymentalnego w Kairze.

usuń